SUNDAY TANNA DING THU 25 TE
By - Pr. Langh Sawm Mang
Endik - Dr. Dal Khan Mang
Pasian'
thu gena ka zin kawikawi ciangin, Sunday tan nading thu Siate leh pawlpi mite
in amuh bang tek uh hong gen uh hi. Tua banah laibu leh laihawm a
tuamtuam panin zong ka sim kha zel hi. Hih ngaihsutna atuamtuamte kong
hawmsawn nuam hi. Keima hoih sak pen zong kong gen ding hi. Kei
hoih sak na pen LaiSiangtho tawh na kituak ding hi. Eite in LaiSiangtho'
cihna bang bek ih deih hi. LaiSiangtho tawh akituak lo thu peuh mah ih
sit tel ding hi. Pasian' deihna bang amang nuamlo peuh mah vantung a tung
kei ding hi. Tua ahihmanin Pasian' deihna koi pen hiam? cih ih
theih ding thupi hi. Hih thute zong za ngei in, sandan khat ciat na nei
kha ding hi. Jesu Khris, Honpa-a ih saanna tawh Ama thute zong nial lo-a,
ahite ahibang asang dingin, lungsim kihong sa-in hih lai ih sim ding ka deih
hi.
1.
Sinai mual masiah Sabbath thupiakna om lo hi.
Sabbath
pen piancil lai-in Pasian in tawlngakna, siansakna leh thupha piakna tawh na
bawl hi. "Hih bangin van leh lei leh na khempeuh kizo ta hi. A
ni sagihni-in Pasian in Ama hihsa A nasep zo ta-a, Ama hihsa A nasep khempeuh
panin a ni sagihni-in Amah a tawlnga hi. Tua ahih manin Pasian in ni
sagihni thupha pia-in a siangtho sak hi, bang hang hiam cih leh tua ni-in
piansakna ah Ama hihsa A nasep khempeuh panin Pasian tawlnga hi.” (Pian.
2:1-3).
"Ni
guk sungin Topa in van leh lei, tuipi leh a sung uha om khempeuhbawla, a ni
sagihni-in tawlnga hi; tua ahih ciangin Topa in Sabbath ni thupha pia-in a
siangtho sak hi.” (Paikhiatna.20: 11).
Sinai
mual ma-in Sabbath thupiakna om lo ahih leh a dang thupiakte eleh? Bang
huna hong kipia ahi hiam? Sawltak Paul in, "Thukham a om lohna ah
thupalsatna zong a om kei hi,"(Rom.4:15) ci hi. Pasian' Thukham kip
tawntung hi. Thupiak Sawm in a kip tawntung thuguipite hong lak hi.
A thumaan Pasian in tuate phiat thei lo hi. Sinai mual ma pekin hih
thuguipi te om zo hi cih um hi lo na hi hiam? Thukham om lo hi leh Adam,
Eve leh Kain te in mawhna nei hi, bang hangin kici thei ding hiam?
"Mawhna in Thukham palna ahi hi.” (1 Jn. 3:4). "Abraham
in ka thu mangin, ka sawlnate, ka thupiakte, ka ngeinate leh ka thukham te a
zui hi"(Pian. 26:5) ci hi. Mosi khan ma, Sinai mual ma, kum tampi
lai-in Abraham nungta hi. Abraham in ka thupiakte zui hi, ci-in Pasian
tektek in gen hi. Tuate Sinai mual ma-in a om kul hi. Aigupta gamah
Josep a om lai-in zong, thupiak sagihna palsatna pen mawhna ahihlam na thei
hi. Tua pen angkawmna ahi hi. (Pian.39:9). Thukham a om lohna ah
thupalna a om kei hi, cih phawk gige in. Josep in thukham thei-a, tua
palsatna in mawhna ahihlam zong thei hi. Dahna, sinkhamna leh siatna a
hong tun mawhna tuihual a dal dingin tu hun laitakin leitung ah Josep tul tampi
nei le'ng ut lo na hi hiam?
Sinai
mual ma-a Sabbath a om khitna thu khat om lai hi. Sinai mual ah Isreal'
tate in thukham a ngah ma uh kha khat lai-in (Paik. 16:1; 19:1), Pasian in
amaute van panin an pia hi. Sabbath ni simloh nisialin Pasian in amaute
manna pia hi. Ni gukni-in Sabbath ni dong a kham ding uh a zahnih tawm
sak hi. Ni sagihni-in manna them khat zong khiat lo hi. A ni dangte
ah manna a val a koih uh ciangin muatin than hi. Tua bangin kaal khat
sialin na lamdang kilak hi. Pasian in A Sabbath a thupi sehna ngaihsun
in. Kum khata kaal 52 ta a om, kum 40 tawntung, Sabbath ni-in manna khat
zong kipia lo thamlo in tua ni adinga akoih uh manna muatlo thanlo hi, ngaihsun
lecin Pasian in, "Amaute in ka thukham a zuih uh leh a zuih loh uh ka
sittel theihna dingin"(Paik. 16:4), ci hi.
"Ni
guk sung na tawm ding uh hi; ahih hangin a ni sagihni ahi Sabbath ni-in bangmah
a om kei ding hi.” (Paikhiatna. 16:26).
Isreal'
tate Aigupta gamah sawtveipi sila-a a om khit uh ciangin, khapsa gamah a lut
dingin kilawm hiam kilawm lo hiam cih leh, Ama thupiakte mang nuam uh hiam mang
nuam lo uh hiam cih a theihna dingin Pasian in amaute sittel nuam hi.
Sabbath tawh amaute na zia-et hi. Eite zong Vantung Khanan ih lut ma-in
mawhna sila panin suakta hiam suakta lo hiam cih a theihna dingin Pasian in
hong sittel nuam hi. Nang leh kei' a dingin tua sittelna in Sabbath hong
hi ding hi. Paul in "Hih nate thuhilhnain amaute' lakah pianga, hun
beina a tuak kha ding eite hong kihilhna-in tua te na kigelh hi"(1 Kor.
10:11) ci hi.
2.
Sabbath pen Judah mite'ading beka ki bawl hi.
Judah
mite' ading beka Sabbath a kibawl hi dingin na ngaihsun hiam? Juda mi
khat nangawn zong a om ma, kum 2500 lai, leitung a kipiansak cil lai pekin
Sabbath na kibawl zo-in thupha na kipia zo hi. Pasian in kum 2500
tawntung ngak ngiungeuin, Juda mi khat hong pian a muh tak teh, "Nang' a dingin
Sabbath ka na bawl hi. No Judate' a ding bekin thupha pia-in ka siangtho
sak hi; midangte tawh bangmah kisai lo hi," ci-in na um hiam? Jesu
in "Sabbath in mihing'a dinga kibawl hi"(Mk.2:27, 28) ci hi.
Hih thu in mihing a kici peuhmah huam hi. Juda mite bek mihing hi lo hi.
Jesu
in, "Mihing' Tapa in Sabbath ni' Topa zong ahi hi"(Mat. 12:8) ci lai
hi. Ama bawlsa ahih manin Amah a To hi pah hi.
Heb.
1:1,2 - "Lam tuamtuam tampi-in Pasian in tanglai-in ih pate kiangah
kamsangte thu gen sak hi; ahih hangin tu hun nunung ciangin eite kiangah Tapa
hong gen sak hi; Amah in tua pa, na khempeuh a luah dingin koiha, Amah tawh
leitung a piangsak hi."
Kol.
1:14-16- "Ama sungah eitein mawh maisakna, tatkhiatna ih ngah hi.
Amah in muh theih loh Pasian' lim hi-a, piansak khempeuh lakah a suak masa ahi
hi; Ama sungah van leh lei-a a om na khempeuh, muh theih leh muh theih loh,
tokhomte ahi-a, uknate ahi-a, kumpite ahi-a, thuneihnate ahi zongin kipiangsaka
na khempeuh Amah pan leh Ama'a dingin kipiangsak hi."
Pasian'
Tapa Jesu pen Piangsakpa hi, ci-in Lai Siangtho in hong gen hi. Amah in
na khempeuh bawla, Sabbath zong piancil lai-in na bawl hi. Lai Siangtho
sunga hih kammal te ih sim khit ciangin, maitang kimu-in Jesu tawh a kiho hi
le'ng cih ngaihsun in. Lai Siangtho in, "mawhna in thukham palsatna
hi," ci hi (1Jn. 3:4). Sabbath zong hih thukham sunga thupiak khat
ahi hi. Mimawhte' tangin Jesu hong si hi. Pasian' thukham a palsat
pen Juda mite bek ahi hiam? Juda mite bek leitunga mimawh ahi hiam?
Juda mite bek in Honpa a kitangsam ahi hiam? Thupiak lina limtakin sim
lecin piansakna pahtawina-in Sabbath thupha kipia ahihlam na thei ding
hi. Sabbath pen eite khempeuh' a ding hi-a, a Siangtho na khat hi cih,
thei a ih kidop ding kilawm hi.
3.
Sabbath pen Mosi' thukham tawh kisai hi.
Thupiak
Sawmte a gelhpa kua ahi hiam? Sabbath thupiak leh a dang kuate kua’n gelh
hiam? Mosi hiam? Hi lo hi. Pasian tektek in Ama khutme tawh
suangpek tungah gelh hi, Lai Siangtho in hong ci hi.
Paikhiatna.
32:16 - "Tua suangpekte Pasian' bawl hi-a, a lai zong Pasian gelh hi-in,
suangpek tunga a gelh ahi hi.” Paik.31:18 zong en in.
Mosi
in laibu sungah zehtan thukhamte gelh hi: "Tua khit ciangin, Mosi in lai
bu khat sungah tua thukham kammalte a gelh hi.” (Thuhilhk. 31:24).
Pasian'
thukham pen a kicing thukham khat hi: "Amaute na hilh theih dingin, ka
gelhsa thupiakte ahi, thukham khat leh suangpekte kong pia ding hi.”
(Paik. 24:12). Thuhilhk. 5:22 zong en in.
Zehtan
thukham zong kicing hi: A pum sungah gal ahi ngeina tawh kipawl thukham
phiatin, ama sungah mi nihte mithak khat suaksaka, a kilem sak hi.” Eph.
2:15; Heb. 9:10 zong en in.
Pasian'
thupiak sawm in, mawhna bang hiam cih hong gen hi. Tua Thupiak Sawmte a
palsat uh ciangin bang teng hih ding cih zehtan thukham in mite gen hi.
Amaute kisikin mawhmaina a deih uh leh, biakpiakna hong paipihin, ni khatni
cianga singlamteh tunga hong kipia ding biakpiakna lianpi, upna tawh en ding uh
hi. Tua zehtan thukham ahi biakpiakna ngeinate in Kalvari muala
singlamteh kawk a, tua lai-ah bei hi. Pasian' thupiak Sawm pen a
tawntungin kip hi.
La.
111:7, 8:- "A khutmete citakin thutanga, a thupiak khempeuh muanhuai
hi. A tawntungin kip uha, cihtakna leh thumaanna tawh kihih hi."
4.
Thupiak Sawm pen Hun Lui tawh Kisai hi.
Thupiak
Sawmte na lungngaih kawmin, Ama thukham sunga hong kilang Pasian' zia leh
ngeinate ngaihsun dih in. Pasian' zia kibang ngitnget hi. Ama
ngeinate zong ki bang ngitngeta, kikhel ngei lo hi. Thupiak khat ciat
sungah ngeina kip khat ciat om hi. Kithahna, kidaisakna, guktakna,
angkawmna, milim biakna, nu leh pa zahtak lohna, Sabbath neusehna, cihte en pak
leng, hihte phiatin hi leh, Pasian pen bangci-in a thumaan Pasian hi thei mawk
ding hiam? Hi thei lo hi. Thupiakte a Sawmin kip tawntung hi.
Hun khat ah kizangin, hun khat ciangin kizang lo cih pen om thei lo hi.
Hun Lui sung hita leh Hun Thak sung hita leh hih thupiakte palsatna pen Mawhna
hi den hi. Hun Lui sung hita leh Hun Thak sung hita leh mawhna thaman pen
sihna mah hi den keei hi.
Pasian
in mimawhte hotkhiatna lampi khat bek zang hi. Hun Lui lai-a mite in
singlamteh tunga Khris' sihna na gal-et uh hi. Hun Thaka mite in
singlamteh nungleh et uh hi. Leitung buppi' mawhna pen Jesu tung bekah
kinga hi. Paul in Hun Lui thu a genna ah, "Amaute kiang mah bangin
eite kiangah zong lungdam na thu hong kihilh hi"(Heb. 4:2) ci hi.
Rom.1:16 ah "Lungdamna thu in hotkhiatna dingin Pasian' vanliatna ahi
hi." ci hi. Tua in mawhna pana suahtakna hi. Banghang hiam cih
leh, "mawhna in thukham palsatna ahi hi"(1 Jh. 3:4). Thukham om
nawn kei leh mawhna zong om nawn lo dinga, mawhna om nawn kei leh Lungdamna thu
zong kisam nawn lo ding hi. Tua hi a, a siangtho, a kikhel ngei lo Pasian'
thukham pen a tawntunga om den ahihlam ih theih tawntung ding kisam hi.
5.
Thupiak Sawmte Singlamteh ah Kikhen zo.
Pasian'
thu a kigenna mun khat ah upa khat hong pai hi. Nai lang bang a ngaih
khit ciangin hong ding to-in, mipite' lam nga-in, "Ute naute aw, hih pa
pen sia zuau ahi hi. Hong khemnate taksangin zui kha kei un. Amah
in thupiak sawmte hong zui sak nuam lai hi. Paul in Kol.2; 14-17 ah, tua
thupiakte in eite tawh kilem lo ahih ciangin singlamteh tungah kikhai zo hi, ci
hi," ci-in hong pau hi. Mittang khempeuh ama tung tu hi. Siapa
in tua pa, thu pawl khat dong hi. "Tua mun in Thupiak Sawm a ci nuam
hi dingin na um takpi hiam? Tua thupiak sawmte a koi pen nang tawh kilem
lo-in Jesu a kikhaina zumhuai sing tungah a kikhai ding ahi hiam? Mi a
that nuam, ang a kawm nuam na hi hiam? Guta nuam, na nu na pa simmawh
nuam na hi hiam? Pasian sangin milim bia nuam zaw na hi hiam?
Piansakna a pahtawina-a Pasian in thupha a piak Sabbath na tan nop loh man ahi
hiam? Thupiak sawmte a koi pen tawh nang kilem lo na hi hiam?" ci
hi. Tua pa a mai hong khingin hong tu hi.
Lai
Siangtho in Thupiak Sawmte leh zehtan thukhamte kilamdang sak hi. Singlamteh
tunga a kikhen pen thupiak sawm hi lo-in, zehtan thukham hi zaw hi. Paul
in tua pen, "eite tawh kilem lo-a om Ngeina tawh kipawl lai," ci
hi. Kol. 2:14; Eph. 2:15 ah zong, "A pum sungah gal ahi,
ngeina tawh kipawl thukham a phiat hi." ci hi. Tua ngeinate bang
hiam? Heb. 9:10 ah,"ne ding, dawn ding, silh ding a pawl pawlte
tawh, pumpi tawh kipawl ngeinate ahi uha, bawl thakna hun dongin a kip bek uh
hi”, ci hi. Singlamteh tungah Jesu a sih laitakin, biakinn deina puan a
tung pan a nuai dong muh loh khut in bal kek hi. Tua in biakpiakna
ngeinate bei ahihna hong lak hi. Pasian' Tuuno a sih khit ciangin sa gawh
biakpiaknate a mawkna hi ta hi. Khris hong suah ma, kum 500 lai-a a khang
Daniel in, "sa gawh biakpiaknate" Khris in bei sak ding ahihna na mu
khol hi (Dan.9:26, 27). Siampi laibu 23 sung en lecin, Kol. 2:16
sunga Paul in singlamteh a liim ahi, a cih, nekna dawnna leh Sabbath nite in
zehtan thukham tawh kisai hi-a, singlamteh na kawk uh hi. Siam. 23
sung limtakin sim in. Ni sagihni Sabbath pen Eden huan ah piancil lai-a
kibawl hi-a Topa' Sabbath kici hi. Mawhna a om ma peka a om khin hi ahih
manin tua pen singlamteh a liim hi thei lo hi. Singlamteha a bei ngeinate
khat, zong hi kha lo hi. Sawl 17:2; 16:13; Mat. 24:20; Lk. 23:54
pan 24:1; Sawl. 18:1-4; 13:14, 42. Lei Thak ah Sabbath kitang ding hi.
Isa.66:22, 23.
6.
Khris in Sunday ni-in A Nungzuite thupha pia hi.
A
Lai Siangtho sim phot ni. "Ni sagih lakah ni kipatni-in, nitak
ciangin Juda mite a kihtak manun, kongkhakte khakin a nungzuite a kikhopna ah
Jesu luta, 'Nop na ngah ta un,'" ci hi (Jn.20:19). "Juda mite a
kihtak manun" nungzuite a kikhawm uh ahi hi. Topa thokik zo ci-in
Mari in va gena um lo uh hi (Mark 16:9-11). Thuzui nihte'n va gen leuleu
uha um lo lai uh hi.
Mark
16:12, 13; Luk. 24:13-35 zong en in. Jesu mahmah va pai, sikha na
sa lai uh hi (Luk.24:36- 43). Jesu in amaute' up lohna taai hi (Mark
16:14). Um hi le-uh Galile gam ah kituah ding uh hi (Mark 16:7).
Tua ahih man in nungzuite in thawhkikni a pahtawi uh hi lo hi. A kimat
ding uh lau-a, a bu uh ahi hi. Tua ahih manin Topa in amaute kiangah,
"lau kei un," a ci hi beka, ka thawhkik ni hong pahtawi, ci-a, amaute
thupha a pia hi lo hi. A khut a khe, a liamma teng a lah masiah amaute in
um lo lai uh hi.
Jn.20:26
ah, tua nung ni giatni ciangin amaute tawh kimu kik, ci hi. Tua ni pen
ei' seh pakpakna bangin Sunday ni tek zong na hi khol lo kha ding hi.
Jesu leitung ah a om lai-in leitung a piansak cil lai-a a tan mah bangin
Sabbath tang hi (Luk.4:16). A kikhelna ding kammal khat zong na gen kha
lo hi (Mat. 5:17-19). Thawhkikni ta bekin A nungzuite tawh Jesu kimu hi,
ci-a ih matlap ding zong om khol lo hi.
7.
Sawltakte in Sabbath Phiat Hi.
Thu
nih hong dong nuam ing. Sawltakte in Sabbath kiphiat hi, a cihna uh Lai
Siangtho koi mun in gen hiam? Amaute in a phiat theihna'ng uh aanna nei
uh hiam? Sabath ahi lo, thupiak dangte khat a phiat uh ahi dingin
ngaihsun sin aw! Pasian in thupha pia-a a siantho saksa Sabbath a phiat
dingin sawltakte a kipat ding pen a lungkham huaipi khat hi. Sawltakte in
tua bang phiat ding cih thadah ngaihsut in zong nei kha beek lo uh hi. A
phiat ding uh sangsikin Sabbath a tanna uh matlap ding tampi om zaw hi (Sawl.
13:14, 42; 17: 2). Mat.24:20 ah, Jerusalem khua galte in a sim ciangin
galtaina nangawn tawh Sabbath a palsat lohna dingun thu a nget ding uh Jesu in
a nungzuite vaikhak hi. Khris a thawhkik zawh kum 40, AD 70 kum ciangin
Jerusalem khua galte'n simin susia pan hi.
8.
Sunday ni-in Paul in Thuhilhin
Khomun Balnen.
Laisiangtho
sim phot ni. "Ni sagih lak pan ni masa bel ni-in, khomun balnen
dingin a kikhop laitakun, Paul in, zing sang ciangin pai ning, ci-in amaute
tawh kihopiha zankim dongin thu a hilh hi.” Sawl. 20:7.
Ni
sagih lakah ni masa ni-a kikhopna a nei uh hi takpi hi. Hih pen mi tampi
in, tu huna Sunday ni suna kikhopte bang ahi dingin ngaihsun uh hi. Hih
pen sun hi lo-in zan hi. Mei kivak hi. Zankim dongin Paul in
thuhilh hi. Lai Siangtho ni sim dan pen nitum khat pan nitum khat ahihlam
phawk in. (Siam. 23:32). Tua ahih manin ni masa ni-a nitak kikhopna pen
Saturday nitak hi zaw hi. (Sawltak 20:7 TEV. sim in).
Pian. 1:5-"Pasian in khawvak pen Sun ci-a, khawmial pen Zan, a ci
hi; nitak omin zingsang hong oma, a ni masa ni ahi hi."
Siam.
23:32:-"NItum panin nitum kik dongin na Sabbath uh na tang ding uh
hi."
Khomun
a balnenna thu tawh kisai-in, amaute in nisialin balnen uh hi.
Sawl. 2:46:- "Amaute in nisialin kithutuakin biakinn ah om
uha, inn khat pan inn khat ah khomun balnenin, lungdamna leh lungsim pumkhat na
tawh an a ne khawm uh hi."
Zingsang
khuavak leh Paul ding khia-in khual zin ding ahih manin mangpha khakna a bawl
uh hi beka Nekkhawm Pawi a bawl uh zong hi lo hi. Paul in ni sagih lakah
ni masa ni, Saturday nitakin kikhop bawl ahih manin Sabbath phiata Sunday a
thupi sak hi, a kici thei ding hiam? Paul in a nisial phial mahin kikhop
bawl hi. Tua nite khempeuh Sabbath banga tan ding na hi pah pah lo
hi. Ni khat peuh pen Sabbath ahi thei ziauziau hi lo hi. Pasian in
tawlngakna, thupha piakna leh siantho sakna tawh Sabbath na bawl hi.
Leitung mihing kuamah in ni khat peuh a siangtho dingin bawl tawm thei lo
hi. Paul in Sabbath ni-in kikhop na bawl zel hi. Mi kimkhat in tua
pen Juda mite a ngaihsutna hi ci uh hi. Ahi zongin tua kikhopnate ah
Gentile te zong kihel hi.
Sawl.
18:4- "Sabbath ni sialin kikhopna inn ah thu gena, Juda mite leh Greek
mite a zol hi.” Sawl. 13:14, 42; 16:13; 17:2.
Sawl.
18:11:- "Tua lai ah kum khat leh kha guk taamin amaute lakah Pasian' thu a
hilh hi."
9.
Eite Thuciam Thak ah Ih om Hi.
Thuciam
Thak ah omta ih hih manin ni sagih Sabbath ni tan kul nawn lo hi, ci-in sia
tampi in hilh uhhi.
Jer.
31:31-34. "Ngai un, Israel innkuan leh Juda innkuan te tawh thuciam
thak ka bawl hun hong tung ding hi, Topa in a ci hi.”
Aigupta
gam pana amaute ka kaih khiat lai-a, a pate uh tawh ka bawl kiciamna bang hi
lo-ding hi…"Isreal innkuan tawh ka bawl ding kiciamna hih bang hi ding
hi; A SUNGLAM UHAH KA THUKHAM KA KOIH DINGA, A LUNGTANG SUNG UHAH KA
GELH DING HI; amau' Pasian ka hi dinga, amaute ka mite ahi ding uh hi, Topa
in a ci hi."
Thuciam
Thak ah Pasian in, Ka THUKHAM A LUNGTANG SUNG UHAH KA GELH DING, ci
hi.
Heb.
8:8-10 sung zong sim in. Thuciam Lui ah Pasian' thupiakte a zui ding in
mite kiciam uh hi. Tua pen a lungtang sung uhah om lo ahih manin zui zo
lo uh hi.
Thuciam
Thak ah, ih lungtang sung ah A Thukham a gelh dingin Pasian hong kiciam
hi. Singlamteh tunga a kikilh cip khut mah in, na phal nak leh na
lungtang sungah A Thukham hong gelh ding hi. Amah in tua Thukham a
lungtang sungah koih hi. (La. 40:8). Pasian' thukham a palsat mi
khat in, Khris kiang zuanin, a mawhnate a kisik ciangin, amah a huh dingin
Khris kun (ngen) hi; tua mi lungtang sungah Khris tum pahin, tua lai ah A
Thukham gelh hi; amah a huh dingin tua lai ah Khris om pah ahih manin mawhna a
bawl nawn lohna dingin hatna nei pah hi.
Na
lungtang sungah Pasian' thukham kigelhin a om hiam? A kigelh leh Thuciam
Thak ah na om ta hi. Na lungtang sung ah a hong koihna dingin Pasian'
thukham na it taktak nai kei-a leh, Thuciam Lui ah nang a om lai na hi-a, na
hatna suanga zuih a sawm pa na hi zaw hi. Mi tul tampite in Pasian'
thukham nung ngat uha, ahih hangin Jesu in lungtang sung ah gelh nuam hi.
Ih lungtang sungah thupiak sawmte a vekpi-a hong koih ding, bang hangin phal
lo-in om ding ih hi hiam? Lai Siangtho in, "Na thukham a itte in
nopna lian ngah uha, bangmah in amaute a nawngkai sak kei ding hi," ci
hi. La. 119:165.
10.
Sunday NI-a Sumpi Kaih Ding Paul in Thu Pia Hi.
Hih
mun ah mi tampi buai thei uha, ahih hangin Sunday ni siantho sakna thu bangmah
om tuan lo hi. Paul in, "Mi siangthote'a ding kaihkhopna tawh
kisai-in... Ni sagih lakah ni masa ni-in, kong tun cianga khop tawm a om
lohna dingin, Pasian' hong piakna tawh kizui-in, na tuam koih ciat un," ci
hi. I Kor. 16:1, 2. Biak kikhopna bawla sumpi khon, ci lo hi.
Pasian' a ding sumpi, zong ci lo hi. Biakinna kaihkhop ding zong ci lo
lai hi. Pasian' piakna tawh kizui-in inn ciat ah tuam koih khol ding, ci
hi. Jerusalem khua-a mi siangtho, mizawngte huhna dingin Paul in a puak
theih dingin, ni masa ni-a kipan, puansilh nikten-a kipan a piak zawh bangbang
uh na tuam koih khol ding cihna hi zaw hi. Jerusalem khua-a Paul a pai
ciangin khop tawm a om lohna dingin khopsa-a a na koih kholh ding uh Paul in a
vaikhak ahi hi.
11.
Sunday Ni Pen Topa' Ni Hi.
Siate
leh Khristian tampite in Sunday ni pen Topa' ni, ahih kei leh Pasian" ni,
ci uh hi. Mang. 1:10 sim le'ng: "Topa' ni-in kha sungah ka
oma," ci hi. Topa ni pen bang ni hiam cih hih munah na gen tuan lo
hi. Ahi zongin Topa in ni khat nei hi cih kilang hi. Mark 2:28 ah,
"Mihing' Tapa in Sabbath ni' Topa ahi hi." na ci hi. Pai.
20:10 ah, ni sagih ni pen Topa Pasian' Sabbath ni hi, ci-in gen hi. Ni
sagihni Sabbath pen Topa' Ni hi zaw cih hong kilang hi. Isa. 58:12-14 ah
Pasian in Sabbath ni pen, "Ka Ni Siangtho" na ci hi.
12.
Rom. 6:14. Thukham Nuai-ah Om Nawn Lo,
Hehpihna Nuai-an Om Ta.
Mi
khat in, "'Thukham nuai-ah na om nawn kei uha, hehpihna nuai-ah na om ta
uh hi,' Paul in ci hi lo hiam?" ci hi. Siapa in, "Ci mah hi,
ahi zongin a baan na sim ngei hiam?" ci hi. "Thukham nuai-ah om
nawn lo-in hehpihna nuai-ah om ta ih hih manin mawhna bawl thei ding ih hi
hiam? Hi peuhmah lo hi.” Hih kammal pen Paul in kua tunga a cih
hiam cih ih theih masak ding kisam hi. Hih pen mimawhte' tunga a cih hi
lo hi. A mawhnate uh a maina ding ngena, Jesu kiang pana mawh mai sakna a
ngahsa Khristiante' tunga a cih ahi hi. Hehpihna leh thukham kikhen thei
ngei lo ahih lam ih phawk kul hi. Mawhna ih cih pen Pasian' thukham
palsatna hi-a (1 Jn. 3:4), "Pasian aw mimawh keimah hong hehpih in"
(Luk. 18:13), ih cih nop kul hi.
Ih
mangngilh loh ding gentehna khat gen ni. Mi nih om hi. Khat pa in
Kawl gam thukham khat palsat hi. Thu a kisit ciangin a mawhna kimu-a,
thah dingin thu kikhen hi. Khat pa in Pasian' thukham palsatin, van tung
kumpipa' tungah mawh hi. "Mawhna thaman sihna hi.” Rom 6:23.
Amah zong sihna thuak ding hi.
A
masa pa Kawl kumpipa in a ngaihsut ciangin hehpih huai sa-a, a mawhna mai sak
hi. Thahna ding panin amah kikhah khia hi. Ama thaman ahi het lo,
mawh mai sakna, kumpipa in pia hi. Kumpipa' hehpihna tawh amah a suahtak
khit ciangin amah in Kawl gam thukham bang a cih ding hiam? Kawl gam
thukham zahtak zaw kaan ding hi.
Pasian'
thukham palsat a a si ding pa' thu gen leuleu ni. Tua pa in ama sih tanga
Jesu a sihna thu a zak ciangin, tua in a lungsim khoih kha-a, a mawhna te
hangin dahin, kisikin pulakin thum hi. Jesu in tua pa' mawhna mai sak hi.
Tua pa in zong kilawm kisa lo pipi-in Jesu' piak hehpihna saang hi. Tua pa tu
in thukham nuai-ah om nawn lo-in hehpihna nuai-ah suakta-in om hi. Tu-in
tua pa in Pasian' thukhamte bang a cih ding hiam? Hehpihna nuai-ah om ta
ka hih ciangin tua thukham luipi zuih kul nawn kei, a ci ding hiam?
Pasian' thukham a lim zuih zawk ding hi zaw lo hiam? Rom.5:12 "Mi
khempeuh mawh khin uh ahih manin, mi khempeuh tungah sihna hong tung hi,"
ci ahihmanin ei zong hih mipa mah tawh kibang ih hi hi. Thukham khat
peuhpeuh a palsat mi in thukham nuai-ah (thukham' mawhsakna-ah) om hi.
Amah in mawhmaisakna ngena a ngah khit ciangin, a palsat kik zel kei buang leh
thukham nuai-ah a om hi nawn lo hi.
Hehpihna
in thukham lina ih palsat ding hong phal ahihleh a dang kua teng zong bang
hangin hong phal lo tuan ding hiam? Hehpihna in thukham khat beek ih
palsat ding hong phal lo ahih manin thukham nambat lina (Sabbath tanna) zong ih
palsat ding hong phal lo hi. Ih palsat leh hehpihna thusim lo ih suak ding
hi.
13.
Sepna Tawh Hi Lo, Upna Tawh Diksakna Ih
Ngah Hi.
Thukham
zuihna hangin kuamah in diksakna a ngah kei hi. Upna bek tawh a kingah hi
(Rom.5:1). Ahi zongin Rom 3:31 ah, "Upna hangin thukham paikhia ih
hi hiam? HI peuhmah lo hi. Thukham ih kip sak zaw hi." ci
hi. Upna in thukham koici kip sak hiam? Nang'a dingin Jesu hong si,
cih na um hiam? Thukham kipalsat lo hi leh Jesu hong si ding ahi
hiam? Si lo ding hi. Hong sih zong kul lo ding hi. Tua ahih manin
eite' adinga Ama hong sihna hangin upna tawh thukham a kipsak ih hi hi.
Rom. 2:13 ah, "Thukham a za lel bekte in Pasian' mai-ah diksakna ngah lo
dinga, thukham banga a gamtate bek in diksakna ngah ding hi," ci hi.
Upna tawh diksakna ih ngah ciangin ih hih ding om lai hi. "Gamtatna
a nei lo upna in a si hi.” Jakob 2:20. Thukham a thei lel bek na hi
hiam. a zui mi na hi hiam? Jakob 1:22-25; 2:10-12 sim in.
Mang. 22:14 "Nuntakna singkung a zuat theihna ding uh leh, khawpi
sunglamah kongpi pana a lut theihna ding uha, Ama thupiakte a zuite in hampha
uh hi.” KJV
14.
Khris in Thukham Kicing Sak Zo Hi.
Mi
tampi in, Khrist in kicing takin thukham na zui khin zo-a, ei' zuih kul nawn lo
hi, ci uh hi. Sabbath thu a hilhna ah Siapa in hih bangin hilh ahih manin
mi tampi taksang pah uh hi. A siangtho, kha tawh kipawl, a kicing, a dik,
a maan, kikhel ngei lo (Rom. 7:12, 14; La. 19:7; 119:172,142; 111: 7, 8)
thukham, a kiphiat mang ding a ut mi, bangci bang mi hi ding hiam?
Thukham om lohna gam ah kua teng nuam ding ahi hiam? Mat. 5:17 ah,
Jesu in, thukham a susia ding ka hi kei, a kicing sak dinga hong pai hi'ng, ci
hi. Kicing sak, cih kammal a khiatna bang hiam?
Kol.
1:24, "Note'a dingin kei hong kipia, Pasian' hun sehna bangin, Pasian' thu
a kicing sak dingin," ci hi. KJV. (RSV. ah, "Pasian' thu
kicingtaka hong hilh dingin," ci hi.) Mat. 3:15 zong sim
in. Hih munte ih et ciangin kicing cih kammal pen phiatna, beisak cihte
peuh mah ahih lohlam kitel hi. Mat. 5:18, 19 sim lecin, aneu 17-a thu,
Jesu in hong gen phatna kimu hi. Aneu 19 ah, thukham khat peuhpeuh
palsata, mi dangte zong a palsat dinga a hilh te, "vantung gam ah mi neu
pen kici ding" ci ahih manin kidop ding thupi hi.
15.
Thukham Nih Bek Om Hi - Pasian Itna leh
Midangte Itna.
Khatvei
Sia khat in, Jesu in thukham sawmte phiatin, nih bek hong pia hi, ci hi.
Mat. 22:36-40:- "A masa leh a lian thukham in, lungsim, kha leh
pumpi khempeuh tawh Pasian it in," cih hi-a, a nih na zong tua mahbang
hi-a, nangmah na ki it bangin midangte zong it in," cih ahi hi. Aneu
40 na sim mangngilh kei in. "Hih thukham nihte tung panin, thukham
khempeuh meng khia hi," Jesu'n ci hi.
Hih
thugui nihte panin thupiak sawmte hong meng khia hi. Pasian itna leh
midangte itna hi-a, a tomin KI-ITNA ahi hi. Sabbath thupiak zong hih
ki-itna panin hong meng khia ahi hi. Lungsim, kha leh pumpi bup tawh
Pasian ih it leh a masa thupiak li teng ih zuih nop kul ding hi. Eimah
banga midangte ih it leh a nunung guk teng ih zuih nop kul hi. Mi tampi
in a nunung guk teng bek zang uh hi; Jesu in, "A MASA leh a lian thupiak
in Pasian itna hi," a cih pen phawk khial kei in. Pasian a it
peuhmah in Amah a biak nop kul ahih manin Sabbath hong kipia ahi hi.
16.
Hun Mangthang Om Hi.
Hun
mangthang om ngei hiam? Ni sagihni koi ni pen hi ding hiam? Bangci
theih theih ding ih hi hiam? Mi tampi hih tawh lungmang uh hi. Hun
mangthang om ngei lo ahih manin ni sagihni Sabbath koi pen hiam cih maantakin kithei
thei hi. A kipat cilin Pasian in ni guk sungin na khempeuh bawla, a ni
sagihni tawlnga hi. Ni sagih kikualvial hong kipatna ahi hi. Pasian
in ni sagih kualvial bawl hi. Pasian' bawlsa na khat peuh a buaisakte in
gimna a ngah ding hi.
Tua
zawh kum 2000 val hong bei toh ciangin Pasian in a mite Aigupta gam panin
khapsa gam ah paipih hi. Kum 40 tawntung gamlaka a pai sungun Sabbath ni
simloh nisialin Pasian in amaute Vantung An khiat hi. Pasian in Sabbath
nipen bang ni cih theia, tua tawh A mite zia-et hi. Tua hun ciang dong
hun mangthang khat zong om lo hi. Tua ciangin Sinai Vum ah suangpek nih
tungah Pasian in thupiak sawmte gelha, "Sabbath ni phawk un—ni sagihni in
Sabbath ni hi—Topa in ni guk sungin Van leh Lei bawl hi -- tua ahih manin Topa
in Sabbath ni thupha pia-in siangtho sak hi," ci hi.
Tua
zawh kum 2000 hong bei to leuleu-a, hih leitung ah Pasian' Tapa hong suak
hi. Amah in Sabbath ni bang ni hi-a, ni bangzah mangthanga, bangzah
kibehlap cihte a vekin thei ding hi. Jesu in Sabbath tang hi: "A
Khanna Nazareth khua ah Jesu pai-a Ama ngeina bangin, Sabbath ni-in kikhopna
inn ah lutin, lai sim dingin a ding hi.” (Luk. 4:16).
Tua
hun ciang dong hun mangthang khat zong om nai lo hi. Ni a khawlna dinga
Joshua' thupiakna in zong Sabbath ni bang ni cih lungkham sak tuan lo hi.
Pasian in thupha a piak pen ni Sagihni hi-a, hun khen sagihna cih khawng hi lo
hi. Tu huna a kizang Kalender sunga ni sagih sunga ni phazah pen Khris'
hun lai-a zah mah ahi hi. Tua sungah ni a kibehlap a kipaikhia bangmah om
lo hi.
Julian
Kalendar: - "BC 46 kuma Julius Ceasar in a bawl kalender sungah kum
khatin ni 365 oma, a kum lina-ah ni 366 om hi; kha minte leh a ni phazah zong
tu huna zah mah ahi hi.” Webster's Collegiate Dictionary, 5th edition,
1941.
17.
Kalendar Kilaih Zo Hi.
Mi
kimkhat in, "Kalendar kilaih zo-a, Sabath ni bang ni cih kithei nawn lo
hi," ci uh hi. Ni sagih kaal khat kikualvial a nawngkai sak dingin
cikmahin kalendar kilaih ngei lo hi, cih theii gige in. Ni sagih kaal
kikualvial a nawngkai sak dingin dawi mangpa in kalendar kilaih ding a deih
hangin, tu ni ciang dong ni sagih kaal a nawngkaai sak bangmah om nai lo
hi. Julian kalendar in kum khatin ni 365 nei-a, a kum lina in 366 nei
hi. Tua pen vantunga ni leh khaw hun kihei zia tawh kituak lo ci-in, 1582
kum ciangin pope Gregory in October ni 5 ni pen ni 15 in koiha ni 10 la khia
hi. Tua zong Mangkangte in 1752 kum ciangin zang pan uha, September ni 3
ni pen 14-in koih uh hi.
Gregorian
Kalender: - "Khristian khang hun sungah kaal khat sunga nite pen a
nawngkaina bangmah om lo ahihlam ciapteh ding ahi hi. 1582 kuma Gregory
XIII in kalendar a puahphat ciangin, October 4, Thursday pen October 15, Friday
in zom pah hi. Tua mahbangin England ah zong 1752 September 2, Wednesday
pen 14, Thursday in zom pah hi.” “The Catholic Encyclopeida,”
Vol. III, p. 740, Art; "Chronology“.
Spain,
Portugal leh Italy te in pope thupiakna bangin a kalendarte uh laih pah uh
hi. Gam dangte in ahih leh a khawnung ciangin amau ut hunin laih uha,
ahih hangin kaal khata ni phazah pen kikhel ngei lo hi.
18.
Monday pan Sim le'ng Sunday Zong Ni Sagih
Mah Hi.
Sunday
ni pen ni sagihni a suah sakna dingin mi kimkhat in Monday pan panin sim to uh
hi. Tua pen a kituak dinga a seh tawm bek uh hi-a Lai Siangtho in ni khat
peuhpeuh pan panin na sim mawk mawk lo hi.
Friday
ni-in Topa Jesu si hi, cih leh Sunday ni-in thokik hi, cih Khristian khempeuh
ih thukim hi. Tua ahih leh Luk. 23:54 pan 24:1-3 en dih ni:
"Tua ni in Kiginni (Friday) hi-a Sabbath ni a nai hi. Galile gam
pana Amah tawh hong ton numeite in a zui uha, han leh a luang kisialna a mu uh
hi. Amaute ciahin paknamtui leh sathau a bawl khol uh hi. Sabbath
ni-in thupiakna bangin amaute a tawlnga uh hi.
"Kaal
khata ni masa ni-in amaute han ah pai uha, a bawlsa uh paknamtuite a keng uh
hi. Amaute in han panin suang kiliik khia zo a mu uha, a sungah a pai uh
leh Jesu' luang a mu kei uh hi.” Hiah hong kitel pah hi. Topa' sih
ni (Friday) pen Lai Siangtho in Kiginni, na ci-a, a zing ciang pen Sabbath ni,
na ci hi. A thawhkik ni (Sunday) ni sagih lakah ni masa ni, na ci
hi.
Tua
ahih manin ni masa ni ahi Sunday pan sim to le'ng Saturday ni pen ni sagihni
hi-a, tua ni pen Pasian in ka Sabbath ni, ci hi. Jesu in a sih laitak
nangawnin han sungah Sabbath na tang hi.
19.
Ni Khat Peuhpeuh Phamawk Kei; Ni Khempeuh
Kibang Hi. Pasian Tua Zaha A Phincil Hi Kei.
Pasian
in ni sagihni thupha pia-in a siantho sak ciangin, tua thupha piakna leh
sianthosakna in thupina nei tuan lo ahi hiam? Pasian in thupha a hong
piakna dingin thu ih ngen tawntung hi. Pasian' thupha piak ih cih pen
thupi mahmah hi. Pasian in ni sagihni thupha pia ahih manin a nidangte
tawh kibang thei peuhmah lo hi.
Sabbath
ih tan ciangin thupha kingah hi. Thupha mawkmawk dang bang hi lo
hi. Nisialin kikhawmin biakna pen kibawl thei hi. Ahi zongin
Sabbath ni-in kikhawma biakna ih bawl ciangin Pasian' thu a mang ih hi-a,
thumang cihna thupha zong kingah beh lai hi. Pasian phincil lo hi leh ni
guk sung manna khia-a, a ni sagihni-a khiat lohna tawh kum 40 tawntung Israel
mite zia-et lo ding hi. Paik.16 sim in. Paik. 20:11 ah,
"Ni guk sungin Topa in Van leh Lei bawla a ni sagihni tawlnga hi, tua ahih
manin Topa in Sabbathni thupha pia-in Siangtho sak hi.”
Piansakna
leh Vannuai Kumpipa pahtawina-in Sabbathni thupha kipia hi. January ni li
ni pen ni dangte tawh kibang lo-in Kawlgam'a dingin thupi tuam hi. Tua
mahbangin Sabbath zong Pasian leh A gam a kipum khatna ahi hi. Pasian in
thupha a piak ni sagihni pen Sabbath na ci tang tuam hi. Ni khat peuhpeuh
pen Sabbathni ci-a vawh pakpak theih hi lo hi.
20.
Leitung Bem Ahih Ciang Leitung Bupah Sabbathni a
Kibangin Kitang Thei Kei
Leitung
a bem dingin a bawlpa Pasian ahi hi. Sun leh zan kigawm ni khat a
piangsakpa zong Pasian mah hi. Kitang thei lo ding hi leh Pasian in ih
tan ding thu hong pia lo ding hi. Leitung pen a mung (axis) tungah
kipei-a ni a kimkot ciangin nai 24 ni khat ta hong piang hi. Lai Siangtho
in, "Nitum pan nitum kik dongin na Sabbathte uh na tang ding uh
hi,"(Siamp.23: 32) ci hi. Aneu 3 ah, "Tua in na tenna mun peuh
uhah Topa' Sabbath ahi hi," ci hi.
Leitung
koilai mun peuhah ih teng zongin nisuah hun leh nitum hun kithei hi.
Monday, Tuesday, Sunday cihte zong bang ni bang hun cih buaina koimah gam ah om
lo hi. Tua ahih manin Sabbath zong ih tenna munmun ah Frinday ni hong tum
pan Saturday ni hong tum dong tan ding hi lela buai na'ng om tuan lo hi.
21.
Thawhkikni Pahtawi-in Sunday Ih Tang Hi.
Sunday
ni khat biakinn golpi khat ah ka va kikhop leh Siapa in a thuhilhna inah,
"Tu-in ute naute aw, Pasian in Sabbath khat bek bawla, tua pen ni sagihni
ahi hi. Sunday pen Sabbath hi lo hi. Sunday skul zong Sabbath skul
hi lo hi. Pasian in Sabbath khat bek bawla tua pen Saturday hi.
Sabbath na tan nop uh leh Saturday ni tang un. Ke'n ka hih leh
Topa' thawhkikni ka pahtawina-in Sunday mah ka tang ding hi. Sunday tanna
ding bel Lai Siangtho sungah thupiakna om kei; ahi zongin Sunday tanna tawh tua
ni thupi sehna ka lak ding hi," ci hi.
Thawhkikni
thupi saka tanna ding a kigenna Lai Siangtho sungah kammal khat zong om lo
hi. Tua thawhkikni sangin Topa a thawhkikna thu thupi zaw hi.
Thawhkikna thu thupi zaw ahih manin Paul in Rom. 6:4-11 sungah, "Pa'
vangliatna tawh sihna pan Khris a thawhkik mah bangin, eite in zong nuntakna
thak ah ih gamtat theihna dingin, tuiphumna panin sihna sungah Amah tawh ih kivui
khawm hi," ci hi. Khris' thawhkikna pen hih bangin ih pahtawi ding
hi. Mawhna ding panin misi ih hi masa phot dinga, tua ciangin tuiphumna
panin tui sungah kivui-in, Khris' khekhap a zui dingin ih tho to kik ding
hi. Mawhna a dim ih pumpi tui sungah vui sukin, a siangtho ih pumpi guak
tawh ih thawh toh khit ciangin Khris huhna mah tawh mawhna bawl nawn lo-a,
Khris' deihna banga nuntak siangtho tawh nuntakna in Khris' thawhkikna
pahtawina taktak ahi hi.
Easter
Sunday thu zong na thei nuam kha ding hi. Tua tawh kisai-in a lawp huai
thu pawlkhat kong gen nuam hi. Easter pawi ciangin aktuite leh bilpite,
Khris thawhkikna tawh hong kisai sakna uh lamdang na sa hiam? Lawkite in
Ni bia uh hi. Ni pen a pasian uh hi sak uh hi. Tu huna lawki biakna
tampi pen Ni biakna tawh hong kimemat hi. A pasian pi bel uh Ni hi-a,
pasian leh nusian tampi nei thuah lai uh hi. Anlakna pasian leh guah
pasian zong nei uh hi. Phalbi khuadam hun sunga a paina lampi panin Ni
hong kihei kika, khua hong khalin, khualum hong kipanin lono khawng hong sel
kik ciangin, khawkhal nusian ahi, kungte a hing kik sak nusian pahtawina-in
pawi bawl uh hi. Tua nusian pen numei ipasal kilawpna nusian, zong kici
hi. Hih nusian in gam tuamtuam leh hun tuamtuam ah min tuamtuam zong nei-a,
Astarte, Isis, Venus, Flora, Ceres, Ashtareth, Diana, Eostre, khawng kici
hi. Anglo Saxon te' lawhna Eostre panin tu-a Easter ih cih kammal hong
piang khia ahi hi. Tanglai-a pawi tampite in numei leh pasal kilawpna bul
phuha kibawl ahi hi. Ci lakna dingin aktui zang uh hi. Aktui keuh
leh akno hong piang ding cih pen amaute in thei uh hi. Bilpi pen
ganhingte lak pan ci suah manlang pen ahihmanin ci suah dingin bilpi khat zang
uh hi. Kung hing sak nusian biakna dingin hih gel kizang hi. Tua
lawkite in ni sagih sunga nite zong min guan ciat uha, Ni pahtawina-in ni masa
ni pen Sunday (Ni' ni) ci uh hi. Amaute Sunday zingsang tungin mual tung
khawngah kahin, nisuahna lam nga-in Eostre nusian paai (bia) uh hi.
Khristian
masate in mun tuamtuam ah Pasian' Tapa Jesu Khris a sihna, a kivuina leh Sunday
zingsanga a thawhkikna thute a gen kawikawi uh ciangin, dawi mangpa in zong tua
lawki ngeinate pawlpi sungah hong tum sak hi. Lungsim taktak tawh
kikhelna a nei lo mite zangin Khristian sungah hih lawki ngeinate hong khum
hi. Lawkite in Sunday zingsang a a biakpiakna uh pen Khris thawhkikni
pahtawina hong suak hi. Khawkhal laitaka Topa hong thawhkikni pen pawlpi
sungah lawki pawii a lut sak theihna dingin paulap hoih khatin Rome Pawlpi in
hong zang uh hi. AD 325 kuma Nicea khua vaihawmna panin pawlpi omna
khempeuh ah Easter pawi bawlna ding thu pia khia uh hi. Pope thupha
piakna tawh lawki pawi tuamtuamte mah tawh ton khawmin hih Sunday thupi
ngaihsutna zong hong kizang suksuka, Khristian te in Sabbath laihna-in hong nei
ta zen uh hi.
Schaff-Herzon’s
Encyclopedia of Religious Knowledge, Vol. 6 sungah: "Ni sagih
lakah ni masa ni ahi (Ni pahtawina-in kinei ahih manin Roman Kalender ah Dias
solos 'ni' ni kici) Sunday pen Khristian masate in biakna ni-in na zang uh
hi. Thuciam Thak sungah tua ni tanna ding peuhmah kigen kha keei lo hi”,
ci hi.
22.
Ka Nu Ka Pa'n Sunday Na Tanga Kei Zong A
Tang Hi'ng.
Mi
tampi in hih bang paulap hong nei uh hi. Jesu in Sabbath tang hi ci in ih
gen khin zo hi (Luk 4:16). Nute pate sangin upna leh zuihna lamah Jesu ih
etteh ding hi zaw hi. Amaute in a hoihzaw a thei lo uh zong hi kha ding
hi. Nang muh zahin Sabbath thu amaute in mu lo hi kha ding hi.
Amaute in a theihna zah ciang uh tawh a hoih pen a na zui uh zong hi kha ding
hi. Hih thu ah Pasian in ih nu ih pa te thupha hong piak sak ta
hen. Ei ih hih leh khawvak a cingzaw mu ta ih hih manin, tua ih muhna
banga ih zuih hong kul ta hi. Luka 10:23, 24:- "Note' muh nate a mu
mitte a hampha uh hi; Kong geninah, kamsangte leh kumpite in note' muh nate a
mu nuam uha, a mu kei uh hi; note' zak thute a za nuam uha, a za kha kei uh
hi."
23.
Mi a Tam Zaw in Sunday Tang uh
ahihciangin a Maan Mah Hi Zaw Ding HI.
Noah
a khan lai-in tembaw bawlin, tuiciin hong tung ding hi, ci-a a tangko ciangin,
mi a tamzaw in na nuihsanin na ko uh hi. "Mihing khempeuh leh
leitunga a gamta sa khempeuh a si khin hi.” Piancil 7:21.
Bang
hun bang hun hi ta leh mi a tam zaw nung zuihna pen a maan hi khol lo zaw
hi. Leitung khem peuh ah hih lungdamna thu a kitangko khit ciangin, mi
khempeuh in Pasian' thupiakte zui zaw ding maw, mihing' thupiakte zui zaw ding
maw, cih a khentel khit uh ciangin, hehpihna kong hong kikhak ding hi.
Tua ciangin lam maan lo a teel kha mihing a tamzawte in bang hong tuak ding uh
hiam?
Mat.24:38,
39: - "Tuiciin tun ma huna mite in, tembaw sungah Noah a lut ni dongin,
anne tuidawn kipi kiteng in om uha, tuiciin hong tungin amaute a tummang
matengin bangmah thei lo-in a om uh bangin Mihing' Tapa hong pai ciangin zong
tua mah bangin ahi ding hi."
24.
Jeus in Thukham Thak Khat Hong Pia Hi.
John
13:34:- "Khat leh khat na ki-itna dingun thukham thak khat kong pia hi;
Keimah in note kong it bangin khat leh khat ki-it un.”
Paikhiatna
20 sung sim lecin, Thupiak Sawm sung ah a masa lite Pasian tawh ih kisaina
hi-a, a nunung gukte mi leh mi ih kisaina ahihlam na mu ding hi. A masa 4
teng pen mihingte in Pasian a itna ding hi-a, a nunung 6 teng pen mihing in
mihing a itna ding ahi hi. Hih ki-itna thugui nih tawh kisai-in Jesu
in: - "Na pumpi, na lungsim, na kha khempeuh tawh na Topa Pasian na
it ding hi. “ Hih in a masa leh a lian thupiakna ahi hi. (Thupiak 1
pan 4 ciang huam). "A nihna zong tua mahbang hi-a, Nang mah na ki-it
bangin midangte it in, cih ahi hi, (Thupiak 5 pan 10 ciang huam). “ Hih
thupiakna nihte tung panin thukham leh kam sangte' thu khempeuh hong meng hi.”
Mat. 22:37-40. (Pasian itna leh mihing itna thugui nihte panin thupiak
sawmte hong kilang hi.) Pasian itna leh mihing itna ahi, hih thupiak pen
a thupi suak sak dingin Khris hong pai ahi hi. Khris hun lai-a biakna
sungah ki-itna om lo hi. Pasian ih it ding leh midangte ih it ding cih
thadah tu-in zong eimah ciat bek mah ki-it hi lo ih hi hiam? Ama pumpi a
it bangin midangte zong ita, Pasian itna taktak zong a nei mi in Pasian tawh
Sabbath ni-in tawlnga khawm nuam ding hi.
25.
Paulap Nunung.
Hih
thu kong gen ma-in thupi mahmah kamsangpa Daniel' mangmuhna khat kong gen nuam
hi. Na tel deuhna dingin Daniel 7 sung pelmawhin sim masa phot in.
Hih genkholhna pen hun nunung ading hi, ci hi. Dan. 12:4
Daniel
in SAPI LI mu hi. khatna HUMPI. nihna VOMPI, thumna KAMKEI, lina
pen KI SAWM a nei KIHTAK HUAI MAHMAH SAPI hi. KI khat hong nung po-in a
masa 3 zunglot khia hi. Tua KI in mi bangin mit nei-in thu lianpipi genna
kam nei hi. Tuate' khiatna Gabriel in Daniel va hilh hi. Dan. 7:17
ah, "Tua sapite in hong khang khia ding gam lite hi”, Aneu 23 ah,
"Lina sapi in leitunga kumpi gam a lina hi ding hi.” Leitunga gam
lina pen bang hiam? Daniel' hun pen Babylon gam a khan laitak hi.
Tua khit ciangin Medo Persia, tua ciang Greek, tua ciang Rom, cih bangin hong khangin
leitung bup hong uk uh hi. Romte' uk sungin Khris hong suak hi.
Aneu 24 ah, "Ki sawmte in hong khang ding kumpi sawmte ahi uh hi; amaute
nungah khat hong khang ding hi; tua pen a masa te tawh kibang lo-dinga, kumpi
thum a nuai mang ding hi," ci hi. Tua bangin hong piang takpi
hi.
Rome
gam pen gam 10 in hong kitam hi. Tuate sung pan gam 3-zo gawpa hong khang
khia vangliatna khat om hi. Tangthu in hong genna ah tua pen Pope
vangliatna hi, ci hi. Damdamin hong khangkhia-in genkholhna in a gen bang
lianin hong gamta hi. Dan.7:25 ah, hih vangliatna a neipa pen hih bangin
na gen hi: "Sang Belpa' langah kam lianpipite pau dinga, Sang Belpa' mi
siangthote that dinga, hunte leh thukhamte zong laih a sawm ding hi.”
Hih
vangliatna a nei pa in Pasian demna kam lianpipi bangci pau hiam? Pope
pen leitung ah Pasian khat hi-a, siampite zong Pa Siangtho (Holy Father)
kici-in, mawhna khawng a maisak theih uhteh, a bangci hi-in na ngaihsun
hiam? Amaute in Pasian' mi siangthote that uh ahi hiam? Dark Ages
kici khawmial khang huna tangthute in hong lim gen mahmah uh hi.
Pasian'
thukhamte laih sawm ngei uh ahia leh? Na sim suksuk lecin.
"Dotna:
Sabbath Ni bang ni hiam? “
Dawnna:
Saturday in Sabbath Ni hi.
"Dotna:
Eite in Saturday tang lo-in banghangin Sunday tang ih hi hiam? “
Dawnna:
Eite in Saturday tang lo-in Sunday ih tang hi, banghang hiam cih leh Katholik
pawlpi in AD 336 kuma Laodicea khua-a Vaihawmna ah Saturday thupina pen Sunday
ah tuah uh hi.” -- Convert's Catechism of Catholis Doctrine, by
Rev. Peter Geirmann, C. SS.R; p. 50, 12th edition, 1937.
"Dotna:
Pawlpi in pawite leh thukham bawl theihna ding pavua (power) a neihna thu na
gen thei lai ding hiam? “
Dawnna:
Tua bang pavua nei hi kei leh, khangthak biakna zui khempeuh in a thukimpih uh
thu, bawl thei lo ding hi; -- Ni sagihni ahi Saturday tanna tangin, ni masa ni
ahi Sunday tanna bulh thei lo ding hi. Tua banga laihna ah Lai Siangtho
thupiakna om peuhmah lo hi.” --A Doctrinal Catechism, by Rev. Stephen
Keenan, p. 174.
Dotna:
Bang hang in Katholic pawlpi in Sunday pen Saturday taangin zangh a hi hiam?
Dawnna:
Katholic pawlpi in Sunday pen Saturday taangin a zangh hi. Khrist sihna
pan Sunday ni in tho kik ahih man leh Sunday ni in Nungzuite tungah Khasiangtho
kibua ahih man hi.
Dotna:
Katholic pawlpi in bang pavua (aana) neihna tawh Sunday pen Saturday taangin
zangh a hi hiam?
Dawnna:
Katholic pawlpi in Sunday pen Saturday taanga a zat theihna pen Khrist in a
pawlpi tungah pavua (aana) na pia ahih man hi. --Rev. Peter Geiermann,
C.SS.R., (1946), p. 50. (Lai Siangtho bu sung ah Khrist in Katholic
pawlpi tungah pavua (aana) a piakna mun khat mah ah ki mu lo hi).
Lai
Siangtho in pavua nei khat hong khangin, Pasian demna kampau ding, Ama mite
that ding, leh a thupi penin thukham laih sawm ding a cihna tawh kisai-in,
Sunday tanna dingin hih pen paulap hoih pen hi ci-in ke'n ka ngaihsuh hi.
Paulap 25na pen: Catholic Pawlpi in Biakna Ni Pen Saturday Pan Sunday Ah Laih
Uh Ahih Manin Sunday Ih Tang Hi; cih ahi hi.
Lai
Siangtho in, Pasian' Sabbath kua in laih ding cih hong gena, amau in zong, ko
laih ung, mah ci hi. Tua hi-a paulap dangdangte hong thupi nawn lo
hi. Sabbath pen Piancil lai-in Pasian in na phuta thupha na pia hi.
Tua ahihmanin Vannuai bup ah PASIAN' VANGLIATNA KICIAP TEHNA hong hi hi.
Popete in Sabbath phiata Sunday ka phuhna uh pen PAWLPI' VANGLIATNA KICIAPTEHNA
hi, mah na ci uh hi.
Kua
ciaptehna sang zaw ding ih hi hiam? Mang.14:6-12 ah, leitung minam
khempeuhte kiang ah gen ding thupi 3 om hi. Aneu 9, 10 sim leng, tuate
Pasian in thupi seh mahmah ahihlam kimu hi. "Mi khat peuh in Sapi
leh a milim bia-a, a taltang ahih keileh a khut sungah ama ciaptehna a ngah leh
tua mi in Pasian' hehna lenggahzu a dawn ding hi.” Aneu 12 ah Pasian'
deihna a teel mite pen, "Pasian' thupiakte leh Jesu upna a kemte," ci
hi.
Jesu
in "Kei nong it uh leh ka thupiakte zui un," ci hi. Jn.
14:15. "Nuntakna singkung a zuat theihna ding uh leh khawpi sungah
kongpi pana a lut theihna ding uha Ama thupiakte a zui mite hampha hi.”
Mang. 22:14. KJV.
La.40:8
ah, Khris' lungtang sungah thukham om, ci hi. Piansakna nasep a
pahtawina-a thupha a piak Sabbath zong A lungtang sungah om taktak ding
hi. Amah ih biakni dinga A thupha piak ni tua ni na hi hi. Pasian'
Tapa Jesu Khris pen Piangsakpa ahihlam ngaihsun in. Ni guk sungin piansakna
nasep teng zo-a, ni sagihni-in tawlnga hi. Tua bangin Sabbath hong piang
hi. Kaal khat sunga a nisagih ni-in Jesu, singlamteh tungah hong si
hi. "A zo zo hi," ci-in kiko hi. Bang kizo hiam?
Mawhna tawh a siasa mihing bawl phatna ahi hi. Tua bawlphatna a zawh
ciangin Sabbathni-in tawlnga kik hi. Mite in nitum dek laitakin han
sungah Amah sial uh hi. Piangsakpa in gimna leh thahna hong thuak
hi. Ahi zongin tu-in Sabbath hun siangtho sung tawlnga ta hi.
Mihing tatkhiatna nasep kizo ta hi. Gualzo-a sihna tawh Jesu si zo-a,
mihing hotkhiat na kisem zo ta hi, cih a mu vantung mite' a dingin tua
Sabbathni bangzahin thupi ding hiam! Mawhna thaman kipia zo hi.
Nang leh kei in Sabbath ih tan ciangin, hong Piangsakpa leh hong Tanpa a pahtawi
ih hihlam ih theih ding ahi hi. Amah tawh ih TAWLNGA khawm ding
hi.
Sabbath
pen Pasian maan biakna lim ahi hi. Tatkhiatna (Redemption), sianthosakna
(Sanctification) leh minthansakna (Glorification) lim zong ahi hi. Pasian
pen Piangsakpa leh Tanpa ahihna lim zong ahi hi (Ezek 20:12, 20).
Dawimangpa' ciaptehna sangin Pasian' ciaptehna saang zaw lo ding ih hi
hiam? Pasian leh Ama thumaan lamah a pang dingin lungsim khensatna ih
neih zawh nading Topa in hong panpih ta hen. Amen!
(A
tunga dotna leh dawnna te pen “Convert’s Catechism of Catholic
Doctrine” kici Katholic te Upna laibu sungah a vek in om hi.)
