LESSON 1 *December
27-January 2
BAWLSIATNA
THUAK TALEH
KINUSIA
LO
SABBATH
NITAK
Tu Kaal Sung Sim Ding:
Eph. 3:1; 2 Kor. 4:7–12; Sawl. 9:16; Philemon 15, 16; Col. 4:9; Phil. 1:1–3;
Col. 1:1,2.
Kamngah:
“Topa sungah lungdam tawntung un Khatvei kong genkik in ah lungdam un! “ (Philippians
4:4, ZSV).
Adventist pastor khat in thumaan lopi-in kum nih sung thongkia hi. A tuungin lungkham himah taleh, thonginn in Pasian piak nasepna mun ahihlam hong thei hi. A thongkiatpihte in pastor ahihlam a theih ciangin thugen sak uh hi. Amah in thuhilhin, lai hawmte zong pia hi.Thongkiate tuiphum aa, Nekkhawm nekpih hi. Khat veivei ciangin thongsung aa Pasian nasep haksa sa hi. Ahizongin thongkiate a kikhelna a muh ciangin lungdam zel hi.
Paul
in thongsung panin Philippi leh Colose laikhak gelh hi. (Phil. 1:7, Col. 4:3).
A nungciangin Philippi ngiat ah Paul le Silas-te kiman uh hi.(Sawl.16:24).
Zankim laitakin amaute in thungenin phatna uh hi. (Sawl. 16:25).Amaute
in bangci “lungdam tawngtung”ding cih thei uh hi.
Tukaal
sungin Paul’ phutkhak thute i sin ding hi. Ama tungah a piang thute sangin a
lianzaw ngimna nei hi. Eite in zongh tuabang i tuah ciangin i etteh thei ding
hi.
* January 3, Sabbath ading kiginkholhna in tukaal lesson sim in.
SUNDAY December 28
Paul,
Jesu Khrih adingin Thongkia Mipa
Philippi
le Colosse laikhakte in thongsung laikhakte ahi hi. Banghang hiam cihleh
thongsung panin a kigelh ahi hi. (Ephesians le Philemon tawh kibang).
Hilhcianna gelh tampite in Paul’ thongkiatna mun (AD 60-62) in Rome ci uh hi.(Sawl.28:16).
Sim
in, Eph 3:1 le Phil 1. Paul in a thongkiatna bangci gen hiam?
Paul
in Jesu Khrih nasepna adingin a nuntakna pia hi. Tua sungah thongkia dingin
zongh kigingkhol hi.“Kolbulh thuak Pasian tangmipa,” kici hi. (Eph. 6:20).
Gamthak phu-in pawlpi phut kawikawi aa,Topa nasem ding mi pantah hi. “Kolbulhna
lotawh na tampi semzo zaw hi ingh aa, bang hangin hih lai ah om mawk ka hiam?”
ci thei hi. Timothy tungah laikhak nihna a gelh laitakin zongh Paul in thongkia
hi. Thuciam Thak sungah a tawmpenin bu nga in thongsung laikhakte ahi hi.
Paul’
thongkiatna mun lian kipulaak lo hi. Pawlkhatte in Ephesus, ahih kei leh
Kaesarea ci uh hi. Ephesus khua dingin Lai Siangtho siksan om lo hi. Kaesarea
khua in Paul’ nuntakna lauhuai sak ngeilo cih hi keileh, hih khua dingin upmawh
huaizaw hi. Philippi laikhak a gelh laitakin a nuntakna kilauthawng sak cih
kician zel hi. ( Phil. 1:20, Phil. 2:17).
Hih
laikhak in Paul thongkiatna mun a thumong khat hong hilh hi. Ukpite’ thu
kipulak hi. Zeisu thu kisitna Jerusalem mahbangin ukpite’ teenna khua khat
cihna hi.(Matt. 27:27, John 18:33). Kaesarea khua-ah zongh thongkia hi.
(Sawl.23:35). A mun a gen lianloh hangin, “Kumpi inncingte in hotkhiatna
thu thei,” ci hi.(Phil. 1:13). Rome ah kumpipa leh thongkiate a cing
galkap 14,000 bang om hi. Thu-ummi “Caesar innkuanpihte” in zongh hong hopih
hi, ci hi. (Phil. 4:22). Tua in Rome ah thongkia cih hong lak hi.
Koi
bangin haksat hun ah ahoih pen sem thei ding ihiam? Tua in bang hangin baih den
lo hiam?
MONDAY December 29
Kol
bulh thuak Paul
Macedonia
ah a om sungin Paul in tamveipi a thongkiatna gen hi.(2 Kor. 6:5, 2 Kor.
11:23, 2 Kor. 7:5). Philippi ah thongkia masa hi. (Sawl.16:16–24).
Tua cianigin Jerusalem ah kia-in, Caesaera ah kipuak hi. “Kolbulh ka thuak
hi,”ci-in a genlaina zongh om hi. (Philm. 10,13). Rome ah innsung kikhumcipna a
thuak laitakin zongh galkapte in cing uh hi. Kum zalom nih lai-aa Khristian mi
Ignatius in galkapte omzia agenna ah, “Gamsa gilote, mibawlsiat a siamte,” ci
hi. Michael W. Holmes, ed., The Apostolic Fathers (Grand Rapids, MI: Baker
Academic, 2007), p. 231.
Sim in, 2 Kor. 4:7–12. Koi bangin
Paul in a thuak gimnate thuak zo hiam? A nuntakna in bang mitsuan hiam?
Bangzahin
hamsa taleh, Paul in a lianzaw khuavak mu hi. Tua in hangsanna pia hi. Satan in
a hihtheih tawpin bawlsia taleh, Paul in amah kitaisan lo ding cih thei hi.
Sim in, 2
Kor. 6:3–7. Bang khalam nunna in Paul huh hiam?
Khat
veivei ciangin i kimlepam, i thaneemnate, i khialhnate a mitsuan ding leh a
lungkia dingin hong kize-et thei hi. Tuabang hun ciangin Pasian hong piak a
lamdang panpihnate i phawk ding kisam hi. A thupipen khat in Lai Siangtho
“Thuman thutak” ahi hi. Banghang hiam cihleh tua panin midangte khialhnate i
sin thei aa, a gualzawhziate uh zong i ciing thei hi. Leitung Tanpa hong piak
Kha Siangtho in lungsim siangthona hong guan aa, Pasian zialetong hong neisak
hi. Khris in siatna a zawh nading leh a pawlpi tungah Ama zialetong a guan
theih nadingin Kha Siangtho kipia hi. Ellen G. White, The Desire of Ages, p.
671.
Pawlpi
mi ihi aa, siate ihi zongin, koi bangin Pasian nasem kisuak thei hiam? (2
Kor. 6:4)? Tua in bang a cihna hiam?
TUESDAY December 30
Philippi-ah
Paul
Timothy
tawh a kithuah zawh a sawt lo, nihvei khualzinna ah Kha Siangtho in Asia Minor
gam ah paisak lo hi.(Sawl. 16:6). A mang sungah “Macedonia panin huhna
ngen mi khat mu hi.”(Sawl. 16:9). Macedonia tembaw khawlna ah paipah uh
aa, Paul, Silas, Timothy, leh Luke tawh Philippi zuan uh hi. “Kote” cih zangh
hi.(Sawl 16:11).
Paul
in a nasepzia limtakin kingaihsun hi. Philippi in Macedonia gam adingin khuapi
khat hi.(Sawl. 16:12). Philippi in Roman gamhuam sungah “Ius Italicum,”
“Khuapi sangpen, lianpen” cih minphatna ngah hi. Hih khua mite in Italy gam
mite hamphatna mah ngah uh hi. Siah pia khalo uh hi. Hih khuapi sungah a suak
khempeuh Rome gammi hi pah uh hi. Nisuahna gamte le Rome gam a kizom nading Via
Egnatia leilam kizopna khuapi khat ahi hi. Hotkhiatna thu zongh a kim aa
khuate ah kizel hi. Amphipolis, Apollonia, Thessalonica,le Berea cihte ahi hi.
(Sawl. 17:1,10).
Kum
zalom khat lai-aa Philippi khuate’ pau in Latin pau ahi hi. Philippi 4:15 aa
Paul’ thuhilhna ah Latin awsuah khat ahi Phillippesioi cih kimu hi. Tua
in Rome tawh a kimeltheihzia lak hi. Greek pau bel vanzuakna leh khuakim
khuapam pau ahi hi. Hotkhiatna thu zongh Greek pau tawh kizel hi. Luke in Paul
le a lawmte gun gei, Lydia le a innkuanpihte a kikhelna mun ah thungen dingin
kikhawm uh hi, ci hi.(Sawl.16:13–15). Tuanu in sumzong mi khat ahih
mahbangin Philippi khua aa Paul’ nasepna ah sumlepai tawh huh mahmah hi. Paul
le Silas a thongkiat laitakun thongcingpa leh a innkuante kikhel uh hi.
Philippi
khua in bawlsiatna mun ahi phial zongin, Europe gambup ah hotkhiatna a kizelh
nading phualpi ahihlam Khasiangtho in thei hi. Bangzahin bawlsiatna a om zongin
thudang tawh a kiban zolo mite tungah gospel thu tung veve hi.
Sim in, Sawl. 9:16 Paul thuak thute
in bang hiam? Ei phukkhakte hong bangci telsak hiam?
WEDNESDAY
December
31
Paul
leh Colosse
Colosse
ah Paul a paina thu kimu lo hi. Tua in a Pasian nasepzia pawl khat hong hilh
hi. Epaphras in Colosse khuami hi.(Col. 4:12). Hih khua-ah hotkhiatna
thu puakpa ahi hi.(Col. 1:7). Koi bangin Epaphras hong kikhel hiam? A hi
thei ding khat in AD 50 pawlin Ephesus kimah Paul va zin hi. “Asia mite
khempeuh in Topa Jesu thu za uh hi,” ci hi. (Sawl 19:10; Sawl 20:31).
Mangmuhna
bu in tua khua kimteng ah hotkhiatna thu a kizelhzia ding pulaak hi. (Mang.1:4).
Colose khua leh a kim ah lungdamna thu a kizelhna in Ephesus khua aa Paul’
thugenna hang hi ding hi. Epaphras in Ephesus khua aa Paul thugen za-in amah
tawh nasem khawm hong suak aa, a pianna khua ah hotkhiatna thu va puak hi ding
hi.
Colosse
in Laodicea nisuahna khanglam tai 9 na ah om hi. “Phrygia gam kim aa Jew mite
10000 bang teeng hi,” cih danin Colose ah Jew mite a teeng zah kithei lianlo
hi. Arthur G. Patzia, New International Biblical Commentary: Ephesians,
Colossians, Philemon (Peabody, MA: Hendrickson Publishers Inc., 1990), vol. 10,
p. 3. Tanglai sumtangte a kitoh khiatna panin pasian tuamtuam biakna om cih
kithei hi. Dawi biakna leh ngeina khauhte in Khristiante adingin tona lianpi
ahi hi. Philemon zongh Colose khua mi ahi hi. Ephaphras tawh gospel a san hun
uh kibang kha ding hi.
Sim in, Philemon
15,16; Col 4:9. Philemon in Onesimus tawh kizopna
hoih a neih nadingin bang thu hangin Paul in hanthawn hi ding hiam? Roman
thukham zui-in Philemon kiangah Onesimus a paikik dingin Paul in hanthawn hi.
Philemon in sanggam bangin a pom nadingin hanthawn hi. (Philemon. 16). Paul
in zongh a mawhsak hangin, hihlai mun aa Paul genna bangci theihtel ding i
hiam? (US ah sila a om hun lai-in Ellen G. White in Adventist-te kiangah sila
taisimte ciahkik nading thukham a langtangin nial hi
THURSDAY January 1
Thungetna
Avaangliatna
Sim in, Philippi 1:1–3;Col 1:1, 2.
Philippi le Colosse pawlpi bangci kipulaak hiam? Bang thupitna nei hiam?
Paul
in Khristiante pen “mi siangthote” ci hi. Israelte in vunatna tawh Pasian’
misiangtho ahi hi. Khristiante in tuiphumna tawh Pasian misiangtho a hi uh hi.
(Pai. 19:5,6;1 Pet. 2:9,10). (Hih in Roman pawlpi in “mi siangtho” a cih
tawh kibang hetlo hi.)
Hih
laikhakte ah “kamsangte le deacon-te” (Phil. 1:1) leh “Khris sungah a
citak sanggamte” (Col. 1:2) cih kammal om hi. “A citak sanggam,” cihte
in pawlpi sungah nasep tuam vilvel nei uh hi. (Eph. 6:21, Col. 4:7, 1 Pet.
5:12). Paul in pawlpi mite bek a gen nuam hilo-in pawlpi makaite zongh a
gen ahi hi. Zumnasepvai zongh a genna ahi hi. (1 Tim. 3:1–12; Titus 1:5–9).
Pawlpi masate kipuakzia teci ahi hi.
Timothy
leh Epaphras-te pattahna leh khuatual pawlpi makai dingte pattahna in Paul
adingin a thupi masa khat hi aa, Pasian nasepna zongh hahkat hi. Hih in
pawlsung, pawlpua a nasepzia ahi hi. Adventist pawlpi masate in Thuciam Thak
pawlpi paizia na zui uh hi. Kum 1850 kim aa Review and Sabbath Herald laihawm
sungah tampi kimu thei hi. James White in, “Thuciam Thak pawlpi paizia in Khrih
pawlpi adingin kicing mahmah hi. A kisap ciangin Kha Siangtho humopna kipia
hi,” na ci hi. “Gospel Order,” The Advent Review and Sabbath Herald, Dec. 6,
1853, p. 173.
Hih
pawlpite ah laikhak a gelhma pekin sawltakte in pawlpi makai ding Jerusalem
bangah na koih khin uh hi. (Sawl. 6:1–6, Sawl. 11:30). Hih in pawlpi
khempeuhte etteh ding ahi hi.” Ellen G. White, The Acts of the Apostles, p. 91.
Paul
in a laigelhna ah a huh ding mi khat nei cih i thei hi. Timothy zongh a sawl
tangzang khat ahi hi. (2 Kor 1:1; Philemon 1). Paul in “Kei” cih sangin
“Kote” cih a zat zawkna in hih laikhakte banah a mi makaih zawhna pulaak kammal
ahi hi.
FRIDAY January 2
Simbeh
Ding:
“Pasian
in lungsim siangthona leh upna tawh hotkhiat na ngah dingin hong teel hi. Tua
hi aa, kip takin ding in. Citak takin Pasian na nasepleh, langpanna leh
simmawhna na thuak ding hi. A maan lo pi-in gentheihna na tuah ciangin heh
sawm, thukkik sawm kei in. Zeisu Khrih sungah kip in. Tunglam mitsuan teltal
in. Midangte pausak lel in, gamta sak lel in. Khris’ dikna leh kiniamkhiatna na
neih ding hilel hi. Ngimna kip, lungsim siangtho, leh thahatna khempeuh tawh
nasem inla, Pasian’ khut sungah kinga in. Na nasep na telzo kei ding hi.
Nuntakna manphatna pen hotkhiat dingin hong kipia nuntakna bek tawh na teh thei
ding hi.
“Khris
sungah a nungta khempeuh in hanciamna leh thasaanna kisamhi. Kuamial vangliatna
in nasia lua hi. Hehpihna ngah nadingin Khris’ singlamteh i mitsuan leh, i
guallel kei ding hi. Tanpa kamciam in, “Kong nusia ngeikei ding hi.” ci hi.
Ellen G. White, in The Youth’s Instructor, Nov. 9, 1899.
KIKUP DING DOTNATE:
1.
A maanlo-in hong kibawl ciangin bangcih na hiam? Tua hun ciangin Laisiangtho
kamciam bangci ngaihsut na hiam?
2.
Pawlpi masa makai Tertullian in,“Bawlsiatna tam semsem, thu-um mi kibelap
semsem hi. Khristiante’ sisan in khaici suak hi,” ci hi. – Alexander Roberts
and James Donaldson, eds., Ante-Nicene Fathers (Peabody, MA: Hendrickson
Publishers, Inc., 1999), vol. 3, p. 55. Tua
mahbangin mun pawlkhatte ah bawlsiatna omin pawlpi nasep kikhaktan mahmah hi.
Upna hangin bawlsiatna a thuakte bangci huh thei ding i hiam?
3.
Tukaal kamngah sungaa Paul thuak gimnate ngaihsun in. “Lungdam tawntung un” cih
in bang khiatna nei hiam? Na it khat in hong nusia leh ee? Na nasep taan lecin?
Pumpi natna thuak lecin? Koibanginlungdam thei veve ding na hiam? Bang in hong
lungdamsak veve ding hiam?